5.3. Klachten en Nazorg
De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) biedt kaders voor bouwkwaliteit, klachtenafhandeling en nazorg: (bouwwerken in gevolgklasse 1)
Kennismodule
4.2.7.4. Uitvoeringsfase | Voorbereiding
De voorbereidingsfase vormt de overgang van ontwerp naar uitvoering. Tekeningen, details, logistiek, planning en kwaliteitsborging worden vastgelegd.
3.1.2.2. Hennepvezel isolatie
Hennepvezelisolatie wordt gebruikt voor gevel-, dak- en vloerisolatie en is verkrijgbaar als isolatiedekens, voornamelijk in plaatvorm.
3.4.2. Isolatie | Bindmiddelen en impregneerstoffen
Voor impregneerstoffen geldt: hoe meer minerale en natuurlijke stoffen, hoe beter de bewijslast én circulariteit.
3.6.2. Bindmiddelen en impregneerstoffen
Bij constructieve biobased elementen zijn bindmiddelen en impregneerstoffen essentieel voor sterkte, duurzaamheid, brandveiligheid en levensduur.
3.6.1. Constructieve Biobased elementen
Constructieve biobased elementen vormen het dragende skelet van biobased gebouwen. Denk aan hout, bamboe, hennep, stro en biocomposieten
3.5.2. Biobased Platen | Bindmiddelen en impregneerstoffen
Bij biobased plaatmaterialen bepalen bindmiddelen en impregneerstoffen in hoge mate de technische prestaties, milieubelasting, gezondheid en circulariteit
3.5.1. Biobased Plaatmaterialen
Biobased plaatmaterialen worden toegepast als klimaatpositief alternatief voor plaatmaterialen zoals OSB, MDF, multiplex en gips.
3.4.1. Biobased Isolatiematerialen
In het kennisblokje biobased isolatiematerialen worden o.a. de productieketens, en toepassingsgebieden uitgelegd binnen LCA-fase productie.
4.2.4.8. Passief Bouwen
Passief bouwen is een effectieve strategie om het operationele energiegebruik drastisch te verlagen. De warmtevraag daalt tot 10–15 kWh/m²/jr.
5.6. Operationeel energiegebruik
De klimaatambities vragen om het operationele energiegebruik drastisch te verlagen van woningen, kantoren en utiliteitsbouw.
5.7. Operationeel watergebruik
Binnen circulair, biobased bouwen wordt water gezien als een waardevolle hulpbron die efficiënt moet blijven circuleren, zoals met materialen.
6.4.4.1. Hergebruik energie
In dit kennisblok staat het gebruik van warmte uit het verbranden van gestort afval centraal, waarmee elektriciteit en warmte worden opgewekt.
6.4. Afvalbewerking
Sloop afvalbewerking: LCA, hergebruik van hout, cascadering, afval tot grondstoffen, upcycling, houtbehandeling, kritieke metalen, kwaliteit
6.3.2. Afvalscheiding bron vs locatie verwerking
De manier waarop afvalstromen tijdens sloop of demontage worden gescheiden, bepaalt de circulariteit, kosten en CO₂-uitstoot van het project.
6.3.1. Keten Sloop-Verwerking
Door slim te scheiden en verwerken, ontstaat een keten waarin waarde behouden blijft, CO2 flink daalt, grondstoffenkringlopen worden gesloten
6.2.2. Sloop | element-product-materiaal-grondstof
Tijdens demontage ontstaat een complexe, waardevolle keten van geoogste bouwdelen: van complete elementen tot halffabricaten en grondstoffen.
6.2.1. Waardemodel sloop
Het waardemodel slopen verschuift van kostenpost naar waardecreatie. Slopen wordt een grondstoffenproject: materialen, CO₂-reductie en kennis.
3.1.5.2. Biocomposieten: plantaardige vezels
Biocomposieten met plantaardige vezels (van vlas, hennep, jute, hout of bamboe) – zorgen voor sterkte en stijfheid. De hars fixeert.
7. Hergebruik, Urban Mining
Hergebruik | Door de BCI wordt de oogstbaarheid zichtbaar en kan de restwaarde zelfs financieel worden berekend. Urban Mining wordt belangrijk
6.4.3.1. Kwaliteitsbeoordeling van producten en materialen
De kwaliteitsbeoordeling in de post-consumptiefase draait om de mogelijkheden voor materiaal scheiding en hoogwaardig hergebruik of recycling.
4.2.4.6. Voorlopig ontwerp
In het voorontwerp (VO) hou je vanaf het begin rekening met de gehele levenscyclus van een gebouw. Doel adaptie en flexibiliteit.
4.2.5 Definitief ontwerp
Het gebruik van biobased materialen beïnvloedt het DO op detaillering, constructieve oplossingen, vochtregulatie en installaties.
4.2.8.2. Uitvoering
In de uitvoering komt het er op aan. Zeker bij Circulair Biobased bouwen. Hoe zit het met de samenwerking, de leveringszekerheid, de logistiek
4.2.6.2. Droge verbindingen
Droge verbindingen in bouwknopen worden steeds belangrijker tijdens het ontwerpen van gebouwen. Het zorgt voor flexibiliteit en adaptiviteit.
4.2.4.5. Kwaliteit en Garantie
In het voorontwerp (VO) van een bouwproject zijn het vaststellen van de gewenste kwaliteiten en de bijbehorende garanties belangrijke stappen.
4.2.8.3. Oplevering, uitzonderingen bouwbesluit en hoe je daarmee omgaat
Oplevering, uitzonderingen bouwbesluit en hoe je daarmee omgaat: Wkb is leidend. Maak aanvullende afspraken met de bouwers.
4.2.8.1 Lean werkproces
In bouwprojecten wordt Lean toegepast in elke fase van het proces. Tijdens het ontwerp, de planning, bij knelpunten en ontwerp keuzes.
4.2.4.7. Hergebruik (R-ladder)
Door de toenemende druk op natuurlijke hulpbronnen is het belangrijk om hergebruik van materialen toe te passen. De R-Ladder geeft richting.
4.1.2. Materiaal vs Product vs Element vs Unit
In Transport is het belangrijk om onderscheid te maken tussen materiaal-, product-, element- en unitniveau. Het voorkomt beschadigingsrisico.
4.1.1. Keten Productie-Montage
In circulair én biobased bouwen is de transportketen cruciaal omdat emissies en efficiëntie kunnen worden teruggebracht tijdens de bouwfase.
5.5. Hernieuwing
Hernieuwing betekent het aanpassen en verbeteren van bestaande gebouwen zodat ze langermeegaan en kunnen inspelen op veranderende behoeften.
4.2.1.1 GPR Gebouw, BREEAM
GPR Gebouw is een tool die duurzaamheid van gebouwen beoordeelt op 5 thema's: energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde
4.2.5.8. Bouwbesluit eisen
BBL eisen: constructie veiligheid, brandveiligheid, gezondheid, energieprestatie (BENG), milieuprestatie (MPG) en circulariteit.
6.1.2. Methoden sloop
Moderne circulaire sloopmethoden zorgen voor selectieve demontage, hergebruik en minimale milieu-impact in een veilige setting.
6.1.1. Sloop versus demontage
In de circulaire bouw verschuift de focus van sloop naar demontage waarin bouwdelen worden gestript voor hergebruik, revisie of recycling.
6.5 Afvalbewerking, producten obv secundaire grondstoffen
Hergebruik van (secundaire) grondstoffen leidt tot een reductie van ongeveer 50% van de uitstoot van broeikasgassen.
5.2. Gebruik | Onderhoud en Reparatie
Circulair onderhoud en reparatie bevorderen waardebehoud, samenwerking in de keten en de overgang naar een circulaire bouweconomie.
3.2.1. Keten Agro productie-fabricage
In de agro-productie–fabricageketen worden vezelgewassen geteeld, geoogst, getransporteerd en verwerkt tot halffabricaten en bouwproducten.
4.2.7.3. Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB) & Materialenpaspoort
De Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) verbetert de bouwkwaliteit. Verantwoordelijkheid voor naleving van technische eisen ligt bij de bouwer.
5.1. Gebruik
Deze kennismodule gaat in op drie thema’s: 1. Handleiding voor gebruikers 2. Levenduur en kwaliteit en 3. Hergebruik / herwinbaar
3.1.5.1. Biocomposieten: oliën en vetten
Biobased verduurzamingsoliën en -wassen zoals lijnzaadolie, tungolie en bijenwas zijn milieuvriendelijke alternatieven.
5.4.1. Onderhoud
Circulair bouwen zorgt ervoor dat onderhoud gaat over het verlengen van levensduur, en het behouden van materiaalkwaliteit en -waarde.
5.4.2. Losmaakbaarheid
Losmaakbaarheid: Door slim ontwerpen, droge verbindingen toe te passen en samenwerking, wordt elke vervanging een kans om waarde te behouden.
Kennisbank Case | Wood City Stockholm
Stockholm Wood City wordt werelds grootste houtenstedelijke bouwproject. Het project combineert woningen, werkruimtes, restaurants en winkels
Kennisbank Case | Sara Kulturhus
Het Sara Kulturhus in Skellefteå (Zweden) illustreert wat mogelijk is als traditionele houtbouw en moderne technologie worden gecombineerd.
Kennisbank Case | Hotel Jakarta
Hotel Jakarta in Amsterdam is 30 meter hoog (9 bouwlagen in hout), met circa 200 hotelkamers, vergaderzalen, een spa en volop horeca
Kennisbank Case | Woontoren Meerland, hout- en strobouw
Woontoren Meerland in Eindhoven is een toekomstgericht woonconcept gebaseerd op collectief wonen uitgevoerd in hout en strobouw.
Kennisbank Case | Bestseller Flevoland, hout- en strobouw
Logistieke centrum Bestseller Flevoland wordt gebouwd van massief hout en strobouw panelen in Lelystad: 155.000 m2 vloeroppervlak
4.2.7.2. Montage- en demontagevoorschriften
Montage en demontage voorschriften: Vanaf juli 2024 verplicht EU wetgeving de bouwsector om gerecyclede materialen te gebruiken.
4.2.7.1. Uitvoeringslogistiek
Uitvoeringslogistiek van biobased bouwmaterialen vergt aandacht voor kwetsbaarheden voor beschikbaarheid, levering en opslag.
Rekentools | 1.3.7. BENG
De BENG-berekening, gebaseerd op de NTA 8800-methode, vervangt de EPC-norm en is vereist voor de aanvraag van een omgevingsvergunning.
Rekentools | 1.3.6. CO2
Recent onderzoek toont aan dat CO₂-opslag in bouwmaterialen veel meer potentie heeft dan gedacht. Er zijn diverse rekentools beschikbaar.
3.1.4.2. Stampleem en Leemsteen
Leem wordt vooral toegepast voor dragende en niet-dragende wanden, zowel binnen als buiten, in de vorm van stampleem of leemstenen.
Rekentools | 1.3.5. Building Circularity Index (BCI)
De Building Circularity Index (BCI) is een meetinstrument dat de circulariteit van gebouwen beoordeelt op o.a. LCA en losmaakbaarheid.
Rekentools | 1.3.4. MPG
De MPG is een beleidsinstrument om de milieu-impact van gebouwen te waarderen en wordt berekend op basis van 19 milieueffectcategorieën.
4.2.5.3. R-waarde, warmtecapaciteit, faseverschuiving, verdamping
Om energiezuinige gebouwen te realiseren,zijn thermische prestaties cruciaal: R-waarde, warmtevraag, faseverschuiving en warmtecapaciteit.
4.2.5.7. Constructiecontrole
De combinatie van constructieve veiligheid en duurzaamheid maakt de constructiecontrole tot een integraal kwaliteitsinstrument.
4.2.5.6. Montage en demontage
Montage en demontage zijn essentieel voor circulair ontwerpen omdat ze bepalen hoe makkelijk bouwdelen losgemaakt en hergebruikt kunnen worden
4.2.5.5. Circulaire materialen
Circulaire materialen zijn nodig om een bouweconomie te realiseren waarin grondstoffen hun waarde behouden en materiaalstromen gesloten zijn.
5.4.3. Hergebruik bij vervanging
Hergebruik bouwmaterialen: Door slim te ontwerpen, te demonteren en materialen opnieuw in te zetten, blijft waarde behouden.
4.2.3. Projectdefinitie
In de projectdefinitie krijgt het project zijn contouren: functies, prestaties, kosten, planning, duurzaamheidseisen en samenwerkingsvormen.
1.4.4. Natuurinclusief Bouwen
Drie redenen om natuurinclusief te ontwerpen en bouwen 1. Biodiversiteitsverlies, 2. Klimaatproblemen in steden, 3. Ecosysteemdiensten
4.2.2. Haalbaarheid biobased bouwen
De haalbaarheid van biobased bouwen vergt een integraal afwegingskader met kosten, milieu, gezondheid, restwaarde en samenwerking.
4.2.1.4 BBL Gemeente
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vervangt sinds 1 jn. 2024 het Bouwbesluit 2012 en is de wettelijke basis voor de bouwregels in NLD.
6.4.4.2. BioChar
Biochar is een koolstofrijke, houtskoolachtige stof die ontstaat door het pyrolyse (verhitting zonder zuurstof) van organisch materiaal.
4.2.6.3. Luchtdicht bouwen
Luchtdicht bouwen: Het beperken van luchtdoorlatendheid betekent het afdichten van alle ongewenste kieren en naden in de gebouwschil.
3.1.3.1. Schapenwol
Schapenwol voor thermische en akoestische isolatie in gevels, schuine daken en vloeren. De isolatiewaarde is vergelijkbaar met minerale wol.
3.1.4.1. Mycelium isolatiepanelen
Mycelium isolatiepanelen zijn een bio-composiet die bestaat uit natuurlijke vezels met een binder van mycelium afkomstig van planten of bomen.
3.1.2.9. Kalkhennepbeton
Kalkhennepbeton wordt gebruikt voor niet-dragende wanden, vloerisolatie en dakisolatie. Het is zelfdragend binnen bepaalde toepassingen.
Doorlopende Leerlijn Biobased Bouwen | Verdiepende Projectopdrachten
Deze verdiepende projectopdrachten zijn onderdeel van de Doorlopende Leerlijn Biobased Bouwen mbo/hbo-ad en gelieerd aan de Kennisbank Biobased Bouwen.
4.2.5.4. Brandveiligheid
Brandveiligheid van niet-standaard en complexere (biobased) gebouwen worden geregeld via Fire Safety Engineering modellen.
Keuzedeel Biobased Bouwen K1479
Keuzedeel K1479 | ‘Biobased in de gebouwde omgeving’. Incl. examens (opvragen bij Alfa-college, Alco Otten) en LESmodules voor docenten
3.3.6. Biobased Opschalen
Biobased opschaling is cruciaal om de milieubelasting van de bouwsector te verminderen met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit.
3.3.5. CO2 opslag versus CO2 emissie
In de bouw willen we niet alleen de uitstoot beperken, maar ook de opslag van CO₂ maximaliseren door slim te ontwerpen en hergebruiken.
3.3.4 Samengestelde bouw
Samengestelde bouw betekent dat een bouwelement uit meerdere materialen of onderdelen bestaat die samen een functioneel geheel vormen
3.3.3. Modulair bouwen
Biobased materialen zoals hout, vlas en hennep lenen zich goed voor modulair bouwen omdat ze makkelijk te bewerken en hernieuwbaar zijn.
3.3.2. Bewerkingen grondstoffen en materialen
Bij biobased bouwmaterialen zijn bewerkingen zoals drogen, lamineren, impregneren of mengen belangrijk om mee te nemen
3.3.1. Grondstof, materiaal, product, element
De keten van grondstof tot bouwelement begint bij grondstoffen zoals hout, hennep, vlas, cellulose en stro, die CO₂ opslaan tijdens hun groei
3.1.2.13. Riet
Riet is een duurzaam en traditioneel materiaal voor dakbedekking, maar vereist zorgvuldige behandeling en onderhoud.
3.1.2.3. lisdodde inblaasisolatie
Lisdodde isolatie biedt goede thermische eigenschappen, is biologisch afbreekbaar, en kan na gebruik worden hergebruikt of gecomposteerd.
4.2.6.1. Losmaakbaar detailleren
Losmaakbaar bouwen is essentieel voor circulair bouwen om materialen en producten aan het einde van hun levensduur te hergebruiken.
4.2.4.1. Constructieprincipes
Constructieprincipes in de voorontwerpfase zijn de fundering voor een gebouw met gunstige milieuprestaties in de volledige levenscyclus.
4.2.1.7. Circulaire ambities
Circulaire ambities in de bouw zijn doelen en richtlijnen die bepalen hoe duurzaam en circulair een bouwproject moet zijn.
4.2.1.6. Integrale strategieën
Succesvol circulair en biobased bouwen begint met een integrale aanpak, waarbij alle betrokken partijen vanaf het begin samenwerken.
1.4.1. Circulaire principes
De circulaire economie is een industrieel systeem dat herstel en hergebruik van materialen centraal stelt, gebaseerd op 3 principes.
2.1.4. Reductie CO2, stikstof
Hoe biobased bouwen de uitstoot en reductie van CO2, stikstof en andere relevante emissies helpt reduceren.
2.1.1. Waarom bouwen met biobased bouwmaterialen?
Bouwen met Biobased Bouwmaterialen is goed voor de CO2-reductie, gezondheid en comfort, constructieve toepassingen en de MPG
4.2.1.5. Circulair uitvragen en aanbesteden
Circulaire uitvragen en aanbestedingen zijn in opkomst door duurzaamheidsdoelen en overheidsbeleid. We vergelijken traditioneel met circulair
1.3.3. Model LCA
Een Levenscyclusanalyse (LCA) is een methode om milieueffecten van producten of diensten te beoordelen over hun volledige levenscyclus.
3.1.2.1.2.2. LVL
LVL (Laminated Veneer Lumber) bestaat uit dunne fineerlagen die meestal evenwijdig, soms kruislings, op elkaar zijn verlijmd.
3.1.2.1.2.3. Glulam
Glulam wordt gebruikt voor constructieve toepassingen zoals spanten, kolommen en liggers in onder andere hallen, kerken, bruggen en woningen.
3.1.2.1.2.1. CLT
CLT (kruislaaghout, meestal vurenhout) combineert hoge sterkte, stabiliteit en milieuvriendelijkheid, en wordt veel gebruikt in de prefabbouw.
1.1.2. Parijs 2050
Het Klimaatakkoord van Parijs (2015) beperkt opwarming tot 2 °C. Nederland streeft naar 80-95% CO₂-reductie in 2050.
1.1.5. CO2 Uitstoot en biobased bouwen
De relatie tussen CO₂-uitstoot en biobased bouwen is groot. Biobased bouwen biedt een manier om de CO₂-impact van de bouwsector te verlagen.
1.3.2. Modellen en (reken)tools | Lagen van Brand
De lagen van Brand beschrijven een gebouw als een systeem van zes lagen, elk met een eigen snelheid van verandering en vervanging
1.1.1. Urgentie Grondstoffen
Why - Urgentie Grondstoffen benadrukt het belang van een circulaire economie om schaarste en tekorten van grondstoffente te voorkomen.
1.1.6. Biobased materialen in relatie tot de aantasting van milieu en biodiversiteit
De traditionele bouwsector in Nederland belast het milieu met 40% van de CO2-uitstoot en 50% van de materiaalvraag. Dat kan anders.
4.2.5.2. Biobased Isolatiematerialen
Belangrijk bij het toepassing van biobased isolatie is certificering, dat zowel de milieuprestaties als de gezondheidseffecten waarborgt.